czwartek, 21 listopada 2013

Higiena osobista- fizyczna i psychiczna. Sposoby reagowania.

Podczas warsztatu edukacyjnego w jednym z bydgoskich Stowarzyszeń, działających na rzecz osób z zaburzeniami psychicznymi, poruszyłam temat higieny osobistej. Dzieli się na sferę fizyczną oraz psychiczną.Chciałabym się z Wami podzielić wnioskami, które nasunęły mi się podczas współpracy z uczestnikami warsztatu oraz przedstawić metodę pracy, którą zastosowałam w celu wyciągnięcia tych wniosków.
HIGIENA FIZYCZNA dotyczy sfery ciała i czynności związanych z dbałością o nią. Do czynności związanych z przestrzeganiem higieny osobistej należą: regularne mycie całego ciała przy użyciu odpowiednich preparatów, zmiana ubioru, pranie odzieży. 

HIGIENA PSYCHICZNA to wszelkie czynności związane z: ochroną zdrowia psychicznego, profilaktyką, leczeniem zaburzeń psychicznych. Ich celem jest poprawa jakości życia. Na jakość higieny psychicznej mają   wpływ nie tylko czynniki zewnętrzne, ale również wewnętrzne: organiczne (biologiczne), genetyczne. 

ZALEŻNOŚĆ POMIĘDZY HIGIENĄ PSYCHICZNĄ I FIZYCZNĄ.
Mówi się, że „w zdrowym ciele, zdrowy duch”.  Stwierdzenie to jest ściśle związane z poziomem aktywności, który korzystnie wpływa na stan emocjonalny człowieka, wygląd, relacje międzyludzkie.
Co zatem dzieje się z ciałem, w którym zamieszkuje „chory duch”? 
Artur Cedro, psychiatra, stwierdza, iż „prawdziwa choroba psychiczna, często określana jako psychoza, powoduje znaczącą dezorganizację zachowania i ogólnej sprawności umysłowej. Do tak rozumianych chorób należą m.in. schizofrenia, zaburzenie schizoafektywne, psychoza maniakalno-depresyjna czy zaburzenia psychiczne wynikające z organicznego uszkodzenia mózgu.” Dodaje również, że „są też inne zaburzenia psychiczne, które nie zmieniają funkcjonowania w tak dużym stopniu jak to ma miejsce w psychozach, nie wywołują utraty poczucia realności, ale dają znaczne subiektywne poczucie cierpienia i bycia chorym. Należą do nich niektóre postaci depresji czy zaburzenia lękowe (nerwice). Jeszcze inną kategorię stanowią zaburzenia osobowości, które manifestują się głównie utrwalonymi, niedostosowanymi do norm i oczekiwań społecznych postawami i zachowaniami i są źródłem konfliktów i napięć w miejscu pracy czy w domu.”
Zaburzenia psychiczne mogą mieć wpływ na obniżenie poziomu dbałości o higienę osobistą (fizyczną): obniżenie poziomu aktywności (brak ruchu), niewłaściwy sposób odżywiania (niedożywienie lub nadmierne spożywanie pokarmu), brak aktywności fizycznej ( szczególnie u osób chorych na depresję), obniżenie poziomu motywacji, zaniedbanie ( czysty ubiór, zmiana odzieży, pranie ubrań), wykonywanie czynności samoobsługowych (mycie własnego ciała), farmakologia (niedostosowanie właściwych leków może niekorzystnie wpływać na stan psychiczny). 


Podczas warsztatu zadałam uczestnikom następujące pytania:
  • Czym jest higiena osobista?
  • Czym jest higiena psychiczna?
  • Który rodzaj higieny, jest trudniejszy do utrzymania?
  • Jak wygląda osoba, która nie dba o własną higienę osobistą?
  • Jak reagujesz widząc osobę, która nie dba o higienę osobistą?
  • Czy poziom dbałości o własną higienę osobistą zmienia się pod wpływem nasilenia objawów chorobowych?
  • Jakie znasz sposoby dbałości o higienę psychiczną?
  • W warto zwrócić uwagę osobie, u której brak higieny osobistej odbiera Ci Twój komfort?
ROZMOWY Z OTOCZENIEM
Zanim przejdę do opisu ćwiczenia warsztatowego, przedstawię Wam przebieg pewnej rozmowy, którą odbyłam niedawno ze znajomymi. Pytania, na które poszukiwałam odpowiedzi to:
  • Czy powinno się zwrócić uwagę człowiekowi, który nieładnie pachnie?
  • Czy spotkaliście w swoim życiu takie osoby?
  • Czy zareagowaliście?
  • Dlaczego?
Odpowiedzi były następujące:
  • TAK, powinno się zwracać uwagę.
  • TAK, spotkałem, spotkałam taką osobę w swoim życiu.
  • NIE, nie zareagowaliśmy.
  • Bo to takie niekomfortowe.
Podczas tej rozmowy nasunął mi się jeden kluczowy wniosek:
Ludzie, nie zawsze wdrażają  w życie tego, co według nich, powinno się robić w określonej sytuacji (według ich samych).
Sytuacja ta zmusiła mnie do wielu przemyśleń. Wniosek ten wzięłam pod uwagę w procesie konstruowania ćwiczenia warsztatowego.


ĆWICZENIE WARSZTATOWE
Liczba uczestników: 17
Przybory: Flipchart, pisaki
Przebieg ćwiczenia: Uczestnicy siedzą w kręgu. Zadaniem każdego z nich, jest sformułowanie uwagi do osoby siedzącej po prawej stronie. Uwaga ma być przykładem sposobu, dzięki któremu zwróci uwagę "sąsiadowi", że jego higiena osobista jest niepokojąca. Osoba, która otrzymała komunikat, prezentuje swoją reakcję:
  • Jak czułeś się po usłyszeniu komunikatu?
  • Czy uwaga, którą otrzymałeś, wpłynęła w jakiś sposób na Ciebie?
  • Czy uwaga, którą otrzymałeś, będzie miała wpływ na Twoje dalsze życie?
  • Czy byłeś świadomy tego, że tak mogą postrzegać Ciebie inni ludzie?
OSOBY ODBIERAJĄCE KOMUNIKAT:
  • Żadna z osób nie czuła się komfortowo otrzymując komunikat.
  • Po usłyszeniu komunikatu pojawił się strach, wstyd, zażenowanie, "zimny pot", złość.
  • Po dłuższym zastanowieniu się, przeanalizowałem/-am  słuszność komunikatu.
  • Przyznaję się przed sobą, że ostatnio mniej dbam o siebie.
  • Zaskoczenie spowodowane "zdemaskowaniem"  niedbałości.
  • Uczucie dyskomfortu i natychmiastowe wdrożenie działań służących zwiększeniu dbałości o higienę osobistą.
  • Sytuacja dyskomfortu była tak silna i nie chcę jej powtórzyć. Chcę uniknąć tych negatywnych emocji, więc staram się nie dopuścić do podobnej sytuacji.
SPOSOBY PRZEKAZYWANIA INFORMACJI  PRZEZ UCZESTNIKÓW WARSZTATU:
  • OŚMIESZENIE NA FORUM GRUPY: "śmierdzisz", "umyj się", wyśmiewanie osoby zaniedbanej w obecności innych uczestników.
  • ZWRÓCENIE UWAGI JAKO OSOBA OBCA: uczestnik podał przykład, w którym zwraca uwagę obcej osobie, np. w autobusie. Łatwiej przyszłoby mu zwrócenie uwagi w sposób bezpośredni komuś, kogo nie zna, niż osobie bliskiej.  
  • NIEBEZPOŚREDNI (ALUZJA): Drążenie tematu, np. w sytuacji, w której dana osoba nie zmienia na co dzień odzieży, w efekcie czego wydziela nieprzyjemny zapach. Przykład reakcji: "Wiesz, wydaje mi się, że ładniej wyglądasz w tym czerwonym sweterku, niż w tym". Sposób nie informuje danej osoby o tym, że zaniedbuje siebie. Zmusza odbiorcę do zmiany ubioru, który powinien wzbudzić pozytywną reakcję  otoczenia.
  • OBRÓCENIE UWAGI W ŻART: Przykład: "zauważyłam ostatnio, po plamie na Twojej koszuli, że od 3 dni jej nie prałaś. Czy czegoś Ci potrzeba? Masz jakieś problemy? Chętnie pomogę". Odpowiedź "tak, mieszkam od 3 dni na działce, a tam nie ma pralki". Osoba ta wskazała silny dyskomfort. Forma reakcji służyła wyrzucenie z siebie negatywnych emocji. W efekcie otrzymania uwagi, podjęła wszelkie działania związane z poprawą własnej higieny osobistej.
  • REAKCJA WYWOŁUJĄCA ZAKŁOPOTANIE W OSOBIE UDZIELAJĄCEJ UWAGI: Przykład: "Wydaje mi się, że ostatnio mniej o siebie dbasz". Odpowiedź "Ty też jakoś paskudnie wyglądasz i się Ciebie nie czepiam". Reakcja ta polega na wywołaniu silniejszych emocji w osobie, która udzieliła krytyki. Przeniesienie negatywnych odczuć na 2 osobę, by uniemożliwić jej trwanie w sferze komfortu. Dzięki temu osoba skrytykowana czuje się mniej zażenowana. W efekcie, zastanawia się nad własnym wyglądem oraz nad przyczynami pogorszenia jakości własnego wizerunku, po czym wdraża zmiany.
  • PRZEDSTAWIENIE ROZWIĄZANIA: Osoba, która udziela uwagi proponuje wspólne wyjście na basen, użycza środków czystości, proponuje możliwość wykąpania się u niej w domu. Osoba ta również używa wzmocnień pozytywnych "wyglądasz teraz bardzo ładnie i korzystnie", "chciałabym widzieć Ciebie częściej w takim idealnym stanie".
  • ROZMOWA: "Bardzo niepokoję się o Ciebie. Wiem, że zawsze dbasz o siebie, ale teraz robisz to znacznie rzadziej. Jak mógłbym Ci pomoć? Może potrzebujesz rozmowy? Zawsze możesz na mnie liczyć. Jestem dyskretną osobą, znasz mnie".
  • BRAK REAKCJI, UNIKANIE: Uczestnik nie podjął się sformułowania wypowiedzi. W celu zredukowania własnego napięcia wybiera opcję ograniczenia kontaktów, do momentu, aż osoba zaniedbana poprawi stan własnej higieny. Zwrócenie komuś tak delikatnej uwagi jest dla niego zbyt dużym obciążeniem emocjonalnym. Wybiera efekt "bezpiecznej bazy"- milczy.
  • PODJĘCIE ANALIZY DOTYCZĄCEJ JAKOŚCI ŻYCIA OSOBY ZANIEDBANEJ. Zanim uczestnik wygłosi negatywną ocenę o danym człowieku, zastanawia się nad relacjami z otoczeniem tej osoby. Próbuje ustalić przyczyny zaniedbania (bezdomność, brak środków do życia, brak wsparcia). Jest tolerancyjny. Nie czuje potrzeby wyśmiewania się z osoby zaniedbanej. Jest neutralny, bądź udziela wsparcia i ponosi wszelkie koszty związane z udzieleniem wsparcia (kupno środków czystości, podarowanie pieniędzy).
  • PYTANIA I OCZEKIWANIE NA ODPOWIEDŹ: "Kiedy ostatni raz kupiłeś sobie nowy ciuch?", "Mam ciuchy, których nie noszę. Z chęcią je Tobie podaruję. Weźmiesz? Widzę, że zawsze nosisz to samo". Na podstawie odpowiedzi na tak sformułowane pytania, uczestnik ocenia położenie, możliwości, sytuację danej osoby. Jest przekonany, że pytania te są bardzo wyważone i delikatne. Po każdej odpowiedzi zastanawia się nad kolejnym pytaniem, zmierzającym do sedna sprawy. Osoby te są bardzo wyważone, ostrożnie podejmują temat. Jeśli rozmowa nie zmierza ku celowi, wycofują się.
WNIOSKI:
  • Każdy uczestnik czuł dyskomfort wyrażając własne zdanie, uwagę, krytykę.
  • Każdy uczestnik wskazał trudność, na dobór sposobu zwrócenia uwagi oraz dostrzegł fakt, że mimo dyskomfortu, przekazanie negatywnej  informacji przyniósło porządany efekt.
  • Każdy ma prawo do decydowania o tym, czy pokusi się o udzielenie uwagi pomimo dużego poziomu dyskomfortu czy zdecyduje się na milczenie.
  • Każdy uczestnik uznał, że ośmieszanie w obecności innych przynosi największe ryzyko związane z obniżeniem samooceny, zaniżeniem poczucia własnej wartości. Osoba, która została ośmieszona może na długo odczuwać stres w kontaktach z innymi ludźmi oraz odczuwać dyskomfort w sytuacji, w której jest narażona na wydzielaniu potu z gruczołów ciała (lato, praca fizyczna). W tych warunkach nadmiernie skupia się na tym, by uniknąć sytuacji, w której ponownie zostanie ośmieszona.
  • Bierna postawa umożliwia trwanie w sferze komfortu: Komfort własny i osoby z zaniżonym poziomem higieny osobistej. Niektórym osobom łatwiej przychodzi zaakceptowanie nieprzyjemnego zapachu drugiego człowieka, niż udzielenie uwagi sprawiającej dyskomfort.
  • Uczestnicy uznali, że łatwiej i w sposób  bezpośredni zwróciłoby uwagę osobie obcej, spotkanej przypadkowo, niż osobie bliskiej.
  • Zwracanie uwagi dotyczącej braku higieny osobistej  przynosi pożądany efekt (zwiększenie dbałości o higienę ciała).
  • Sposób, w jaki zwraca się uwagę, ma wpływ na jakość dalszej relacji.
  • Postawa osoby udzielającej krytyki jest ważna w aspekcie samooceny i poczucia godności drugiego człowieka.
  • Ćwiczenie zmotywowało uczestników do większej dbałości o własną higienę fizyczną oraz psychiczną.
  • Świadomość uzyskania negatywnego komunikatu od drugiego człowieka podnosi dyskomfort i motywuje do dbania o własną higienę osobistą. 

Monika Janicka
monika-janicka@o2.pl

2 komentarze:

  1. Społeczeństwo wywiera na nas nacisk, przez to wielu z nas nie mówi po prostu tego co myśli. Uwaga na temat higieny innej osoby jest tak jak wspomniałaś niekomfortowa, ale przecież może pomóc drugiej osobie. Bardzo dobry artykuł i jak widzę, warsztaty też udane.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Witaj.
      Bardzo dziękuję za informację zwrotną :) Masz rację! Uczestnicy podjęli próbę zwrócenia uwagi drugiej osobie i faktycznie w efekcie każda z osób otrzymująca sugestię- zmieniłaby swoją postawę do własnej higieny mimo dyskomfortu. To ćwiczenie przekonało mnie, ze warto zwracać uwagę. Najtrudniejsze jest zrobienie tego kroku.
      Pozdrawiam ciepło i zapraszam do lektury na blogu.
      Ps. Czy jest jakiś temat, o którym byś chętnie zdobył jakieś informacje? Lubię znać upodobania czytelników.

      Usuń